Vào đầu tháng 2 vừa qua, Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhấn mạnh việc xây dựng sân bay phải gắn với hạ tầng kết nối đồng bộ, và đặc biệt yêu cầu có giải pháp rút ngắn thời gian từ trung tâm TP.HCM đến Cảng hàng không Quốc tế Long Thành (viết tắt là sân bay Long Thành, thuộc tỉnh Đồng Nai) xuống khoảng 30 phút để thu hút hành khách, nâng cao hiệu quả khai thác. Vậy đâu là lời giải cho bài toán rút ngắn thời gian di chuyển từ trung tâm TP.HCM đi sân bay Long Thành còn 30 phút? 

Dự án sân bay Long Thành được Quốc hội phê duyệt chủ trương đầu tư từ năm 2015 với tổng vốn hơn 16 tỷ USD, quy hoạch gần 5.000ha tại Đồng Nai và chia làm ba giai đoạn. Theo định hướng, sân bay Long Thành sẽ vận hành song song với sân bay Tân Sơn Nhất theo mô hình “cặp cảng hàng không quốc tế”. Sân bay quốc tế Long Thành dự kiến đảm nhận khoảng 80% chuyến bay quốc tế và 10% chuyến bay nội địa, trong khi Tân Sơn Nhất tập trung các đường bay ngắn khu vực và nội địa.

Tuy nhiên, kết nối giữa TP.HCM và sân bay Long Thành hiện còn hạn chế, chủ yếu dựa vào cao tốc TP.HCM – Long Thành và quốc lộ 1, quốc lộ 51, vốn thường xuyên quá tải. Nhiều người dân bày tỏ phân vân khi khoảng cách từ trung tâm thành phố đến sân bay khoảng 50 km nhưng thời gian di chuyển có thể mất từ 2-3 giờ, thậm chí lâu hơn khi xảy ra ùn tắc.

Anh Hoàng Minh, ở TP.HCM chia sẻ: "Khi sân bay Long Thành đi vào hoạt động, nó sẽ giảm áp lực cho sân bay Tân Sơn Nhất. Tuy nhiên, tôi cũng đang phân vân về tuyến đường kết nối giữa TP.HCM và sân bay Long Thành. Hiện vẫn chưa có nhiều tuyến kết nối, nên là việc đi lại cũng khá bất tiện, như vậy sẽ gây bất cập trong quá trình mình di chuyển từ TP.HCM về Long Thành để mình lên máy bay."

"Thông thường mình phải có mặt tại sân bay quốc tế phải trước 3 tiếng, thì thời gian mình đi từ nhà ra sân bay thì tôi nghĩ ít nhất cũng 5 tiếng đến 5 tiếng rưỡi, chưa kể là tắc đường này kia nữa.", chị Lan My cho biết.

Theo chuyên gia quy hoạch đô thị, Tiến sỹ Ngô Viết Nam Sơn, sân bay Long Thành có sứ mệnh rất lớn, đó là kết nối Việt Nam với thế giới để thay đổi vị thế phát triển của Việt Nam. Cụ thể, Sân bay Long Thành sẽ tạo ra những triển vọng, thời cơ rất lớn cho sự bứt phá phát triển của đất nước, tạo động lực cho quốc gia, vùng TP.HCM phát triển. Song, để phát huy vai trò của một sân bay quy mô như Long Thành, cần có những khu kinh tế liên thông và giao thông kết nối thuận tiện với sân bay:

“Phát triển một sân bay quy mô như sân bay Long Thành  sẽ đi kèm theo những dịch vụ logistics, du lịch, dịch vụ về vận tải... cần có những khu kinh tế liên thông, kết nối thuận tiện với sân bay để nó xứng với kỳ vọng là sân bay quan trọng hàng đầu về hạ tầng, phục vụ cho vùng đô thị TP.HCM, hướng tới đưa TP.HCM thành một con rồng ở châu Á và chúng ta cạnh tranh với các nước lân cận.”

Hiện nay, các công trình then chốt kết nối sân bay Long Thành được triển khai gồm mở rộng cao tốc TP.HCM – Long Thành – Dầu Giây và các tuyến Bến Lức – Long Thành, Biên Hòa – Vũng Tàu, Vành đai 3. Theo kế hoạch, các dự án này sẽ hoàn thành trong năm 2026 và đầu 2027, góp phần giảm ùn tắc, mở thêm hướng tiếp cận sân bay.

Trong đó, cao tốc TP.HCM – Long Thành sau khi mở rộng, cùng nút giao An Phú hoàn thành, sẽ giảm áp lực cho cửa ngõ phía đông thành phố. Cao tốc Bến Lức – Long Thành đang thi công hạng mục lớn còn lại và dự kiến thông xe vào tháng 9 năm 2026, giúp khép kín trục đường tốc độ cao kết nối khu nam TP.HCM và các tỉnh miền Tây đến sân bay. Vành đai 3 và cao tốc Biên Hòa – Vũng Tàu cũng đang được đẩy nhanh tiến độ, khi thông xe toàn tuyến sẽ mở các hướng tiếp cận sân bay Long Thành.

PGS.TS Phạm Xuân Mai, nguyên Trưởng khoa Kỹ thuật giao thông, ĐH Bách khoa TP.HCM cho rằng, khi làm xong giai đoạn 1 nhà ga T1 sân bay Long Thành thì lại chưa có giao thông kết nối vào sân bay này. Các dự án như đường sắt cao tốc và metro Thủ Thiêm - Long Thành cũng phải chờ 3-5 năm nữa mới hoàn thành. Do vậy, chúng ta bắt buộc phải mở rộng cao tốc từ TP.HCM đến sân bay Long Thành. Ngoài ra, trên đường cao tốc cần phải có một hệ thống xe buýt tốc hành dành riêng hoặc là ưu tiên cho sân bay Long Thành để đảm bảo đúng thời gian cho hành khách sân bay.

PGS.TS Phạm Xuân Mai phân tích thêm:

“Hiện nay, lượng khách trên sân bay Long Thành cũng như tổng lượng hàng hóa (tải lượng) thì tập trung cho sân bay Thành phố Hồ Chí Minh cũ là nhiều nhất. Đương nhiên, chúng ta cũng sẽ phải kết nối với Bình Dương và Bà Rịa Vũng Tàu. Hiện nay chúng ta đã có đường cao tốc Bà Rịa - Vũng Tàu rồi, nó sẽ chạy qua sân bay Long Thành, như vậy rất tốt. Nhưng mà tuyến Bình Dương từ trên Bình Dương đi xuống thì chúng ta sẽ mở một tuyến cao tốc từ Bình Dương, Thủ Dầu Một đi xuống thì lúc đó mới tạo được một hành lang đảm bảo cho sân bay Long Thành hoạt động tốt trong TP.HCM mới.”

Cùng quan điểm, theo TS. Phan Lê Bình, Chuyên gia giao thông, ùn tắc sẽ trở thành "chi phí" về thời gian và cơ hội của hành khách, làm giảm sức hấp dẫn của sân bay Long Thành. Do đó, trước yêu cầu cấp bách hoàn thiện hạ tầng kết nối sân bay, ông Bình đề nghị rút ngắn tối đa thủ tục đầu tư, giải phóng mặt bằng để đẩy nhanh triển khai các dự án, đặc biệt là hệ thống metro, đường sắt, nhằm hình thành trục vận tải khối lượng lớn, kết nối trực tiếp, ổn định và nhanh hơn so với đường bộ.

Riêng trước mắt, ông Bình đề nghị cần triển khai ngay làn đường dành riêng cho xe buýt đi sân bay: “Xây dựng tuyến đường sắt Thủ Thiêm – Long Thành, tuyến này đi qua vùng đất yếu nên chi phí bỏ ra khá lớn, ước tính 4 tỷ đô. Hiện nay, chúng ta vẫn đang nghiên cứu, ước lượng khoảng 5 năm nữa mới có thể xây dựng xong. Chúng ta cũng đang thi công mở rộng tuyến đường bộ cao tốc TP.HCM - Long Thành.

Trong thời gian chờ đợi tuyến đường bộ cao tốc và tuyến đường sắt đô thị mà sân bay Long Thành đưa vào hoạt động rồi, thì theo tôi có thể nghĩ đến giải pháp tình thế để giúp đảm bảo thời gian đi lại giữa TP.HCM - sân bay Long Thành. Có thể nghĩ đến việc triển khai làn đường dành riêng cho xe buýt đi sân bay, không cho phép các phương tiện khác đi vào. Làm được như vậy thì chúng ta sẽ có lộ trình khá là thông thoáng cho xe buýt, kết nối Trung tâm TP.HCM với sân bay Long Thành.”

Chủ trì phiên họp Ban Chỉ đạo các công trình trọng điểm quốc gia lĩnh vực đường sắt mới đây, Thủ tướng Phạm Minh Chính đã giao TP.HCM và tỉnh Đồng Nai nhanh chóng triển khai dự án tuyến đường sắt kết nối TP.HCM với sân bay Long Thành theo lệnh khẩn cấp nhằm sớm giải quyết bài toán giao thông. Việc thực hiện phải bảo đảm đúng quy định, quy trình chặt chẽ, phòng chống tham nhũng, tiêu cực, lãng phí, kém hiệu quả.

UBND TP.HCM cũng cho biết trong nửa đầu năm nay, thành phố dự kiến sẽ khởi công 2 tuyến metro dài hơn 50 km kết nối trung tâm TP.HCM với sân bay Long Thành gồm tuyến Bến Thành - Thủ Thiêm và Thủ Thiêm - Long Thành.

Cuộc đua 30 phút và "Nút thắt" niềm tin đô thị

Cảng hàng không quốc tế Long Thành không chỉ là một đại công trình hạ tầng mà còn là "thỏi nam châm" xoay chuyển trục kinh tế phía Nam. Khi thời điểm khai thác đã gần kề thì “mong mỏi” của người đứng đầu đất nước đã khiến những người có trách nhiệm không thể đứng ngoài cuộc: Phải đảm bảo thời gian di chuyển từ trung tâm TP.HCM đến sân bay Long Thành này chỉ mất 30 phút! Yêu cầu này là hoàn toàn có cơ sở bởi nếu không giải được bài toán tốc độ, khoảng cách 40km sẽ trở thành "vạn dặm xa xôi", biến lợi thế cạnh tranh thành gánh nặng chi phí logistics, trở lực ngăn cản quyết tâm đưa đất nước vươn mình.

Trong bối cảnh thế giới biến động khó lường, những ảnh hưởng tiêu cực từ xung đột địa chính trị đã làm đứt gãy chuỗi cung ứng, lạm phát phi tang mã thì việc tối ưu hóa hạ tầng giao thông là "tấm khiên" bảo vệ nền kinh tế. Một sân bay quy mô khu vực không thể vận hành hiệu quả nếu hệ thống giao thông kết nối vẫn trong tình trạng "đi sau về muộn". Chúng ta không thể kỳ vọng vào một nền kinh tế tăng trưởng 2 con số khi người dân vẫn phải "bơi" trong dòng xe ùn tắc trên cao tốc TP.HCM - Long Thành - Dầu Giây hiện hữu.

Tuy vậy để đạt được con số 30 phút "thần thánh", rất cần một chiến lược khoa học, chặt chẽ. Ở đó, không có chuyện “bỏ tất cả trứng vào một giỏ” mà phải là mạng lưới giao thông đa phương thức với đường sắt đô thị và đường sắt nhẹ là trọng tâm. Bên cạnh đó rất cần một hệ thống điều phối luồng xanh bằng AI, dự báo tắc nghẽn theo thời gian thực cũng như kết nối liên thông dữ liệu giữa sân bay và đô thị nhằm tối ưu hoá thời gian di chuyển, làm thủ tục từ xa cho hành khách.

Một sân bay quốc tế như Long Thành không thể đứng riêng lẻ và vì thế muốn hành trình 30 phút từ trung tâm TP.HCM đến sân bay này khả thi thì phải có quy hoạch vùng đô thị mở rộng, kết nối Long Thành với TP.HCM bằng các trung tâm trung chuyển, khu đô thị vệ tinh. Khi đó, việc đi lại không chỉ là “chạy cho kịp giờ bay”, mà là một phần trong mạng lưới đô thị thông minh, tiện lợi.

Rút ngắn thời gian di chuyển từ trung tâm TPHCM đến sân bay Long Thành còn 30 phút không phải là giấc mơ xa vời. Đó là bài toán tổng hợp giữa hạ tầng đồng bộ, đa phương thức, công nghệ quản lý thông minh và quy hoạch đô thị gắn kết. Người Việt có câu: “Có công mài sắt, có ngày nên kim”. Nếu thực sự quyết tâm và biết làm đúng cách thì hành trình 30 phút sẽ không còn là kỳ vọng, mà sẽ trở thành chuẩn mực mới cho một đô thị hiện đại, năng động và đáng sống.