Từ áp lực tăng trưởng đến yêu cầu đổi mô hình

Ông Phạm Bình An, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển TPHCM, nhận định bối cảnh kinh tế thế giới hiện nay đang thay đổi theo hướng bất định hơn, khi xung đột địa chính trị kéo dài, chi phí logistics gia tăng và các tiêu chuẩn thương mại ngày càng siết chặt. Trong điều kiện đó, yêu cầu đối với các đô thị lớn không còn là tăng trưởng đơn thuần, mà là duy trì tăng trưởng cao trên nền tảng bền vững.

Với tỷ trọng đóng góp khoảng 23,5% GDP và gần 19,5% kim ngạch xuất khẩu của cả nước, TPHCM chịu tác động trực diện từ các biến động này. Chính vì vậy, thành phố đã chuyển từ tư duy “tăng tốc bằng mọi giá” sang tiếp cận “tăng trưởng thông minh”, lấy chất lượng, khả năng chống chịu và hiệu quả dài hạn làm trọng tâm.

Cách tiếp cận này được cụ thể hóa bằng việc xây dựng các kịch bản tăng trưởng theo từng mức 7%-8%, 8%-9% và trên 10%, đồng thời kiểm soát tiến độ theo từng giai đoạn. Theo đó, mục tiêu tăng trưởng hai con số sẽ trở thành thách thức lớn nếu kết quả 6 tháng đầu năm không chạm ngưỡng 10,3%.

Ở chiều ngược lại, áp lực nội tại của nền kinh tế cũng ngày càng rõ nét. Ông Nguyễn Ngọc Hòa, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp TPHCM (HUBA), cho rằng, doanh nghiệp đang phải đối mặt với “tổ hợp áp lực” gồm chi phí tăng, thị trường thu hẹp và tiêu chuẩn ngày càng khắt khe. Với hơn 97% doanh nghiệp là nhỏ và vừa, mức độ thích ứng không đồng đều đang trở thành điểm nghẽn của toàn hệ sinh thái.

Từ thực tế này cho thấy mô hình tăng trưởng dựa vào mở rộng quy mô, gia công và chi phí thấp đang dần mất hiệu quả. Khi chi phí đầu vào gia tăng và tiêu chuẩn thị trường nâng cao, lợi thế cạnh tranh truyền thống bị thu hẹp, buộc TPHCM phải chuyển sang mô hình tăng trưởng dựa trên năng suất, công nghệ và giá trị gia tăng để duy trì đà tăng trưởng bền vững.

Tăng trưởng từ chiều rộng sang chiều sâu

Từ thực tế mô hình tăng trưởng cũ dần bộc lộ giới hạn, TPHCM buộc phải chuyển sang một cách tiếp cận mới: không chỉ tăng trưởng nhanh, mà phải bền vững và hiệu quả. Theo ông Nguyễn Lộc Hà, Phó Chủ tịch Thường trực UBND TPHCM, định hướng này được cụ thể hóa bằng việc chuyển dịch sang các ngành, lĩnh vực có hàm lượng khoa học - công nghệ cao, gắn với kinh tế số và kinh tế xanh.

Thành phố tập trung thu hút đầu tư vào các khâu tạo giá trị gia tăng lớn, đồng thời thúc đẩy đổi mới công nghệ và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Đây là bước chuyển mang tính nền tảng, từ tăng trưởng theo chiều rộng sang chiều sâu.

Hiệu quả bước đầu đã phản ánh rõ trong cấu trúc kinh tế. Kinh tế số hiện đóng góp khoảng 25% GRDP và được đặt mục tiêu đạt 30%-40% trong những năm tới, trong khi các ngành công nghệ cao, tài chính, logistics và thương mại hiện đại ngày càng giữ vai trò chủ đạo.

Ở cấp độ doanh nghiệp, chuyển dịch mô hình tăng trưởng không còn là lựa chọn, mà đã trở thành điều kiện để tồn tại. Khi chi phí đầu vào gia tăng và tiêu chuẩn thị trường ngày càng khắt khe, doanh nghiệp không thể tiếp tục duy trì các khâu gia công có giá trị thấp.

Theo ông Lâm Quốc Thanh, Tổng Giám đốc SATRA, doanh nghiệp buộc phải tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, từ sản xuất đến phân phối, thay vì chỉ dừng ở khâu cuối. Việc tổ chức lại toàn chuỗi không chỉ giúp nâng cao chất lượng sản phẩm mà còn giảm chi phí trung gian, qua đó góp phần ổn định giá và hỗ trợ sức mua. Để quá trình chuyển đổi này đi vào thực chất, yêu cầu đặt ra là nâng cao năng lực thực thi.

TS Đỗ Thiên Anh Tuấn, giảng viên Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright, cho rằng trong cùng một cơ chế, nơi triển khai hiệu quả có thể tạo đột phá, trong khi nơi thực hiện chưa tới sẽ trở thành điểm nghẽn. Vì vậy, thành phố cần tập trung nguồn lực vào các nhiệm vụ trọng tâm, gắn trách nhiệm rõ ràng và đo lường kết quả cụ thể.

Ở góc độ nguồn lực, bài toán không còn là huy động thêm vốn, mà là phân bổ đúng và sử dụng hiệu quả. Ông Nguyễn Đức Lệnh, Phó Giám đốc Ngân hàng Nhà nước chi nhánh khu vực 2, cho rằng dòng tín dụng cần được định hướng vào các chuỗi giá trị ưu tiên, nhất là các lĩnh vực sản xuất sạch, công nghệ cao. Khi vốn đi đúng hướng, nó không chỉ hỗ trợ tăng trưởng mà còn thúc đẩy quá trình chuyển đổi.

Nhìn tổng thể, tăng trưởng không còn là câu chuyện tốc độ, mà là câu chuyện chất lượng và hiệu quả. Vì vậy, mục tiêu tăng trưởng hai con số của TPHCM thực chất là yêu cầu tái cấu trúc nền kinh tế theo hướng hiệu quả hơn, trong đó năng lực điều hành, chất lượng thực thi và khả năng thích ứng của doanh nghiệp giữ vai trò quyết định.

* Ông VÕ TRÍ THÀNH

Nguyên Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương:

Nâng năng suất, chất lượng tăng trưởng

Để duy trì tăng trưởng hai con số trong bối cảnh chi phí đầu vào gia tăng và thị trường biến động, TPHCM cần đặt trọng tâm vào việc nâng cao năng suất và chất lượng tăng trưởng, thay vì tiếp tục dựa vào mở rộng quy mô. Giải pháp trước hết là thúc đẩy doanh nghiệp nâng cao năng suất thông qua đổi mới công nghệ, số hóa quy trình và cải thiện quản trị. Khi năng suất tăng, doanh nghiệp có thể hấp thụ một phần chi phí đầu vào, giảm áp lực tăng giá và giữ được sức cạnh tranh trên thị trường.

Ở cấp độ chính sách, thành phố cần đẩy mạnh cải cách thể chế, cải thiện môi trường kinh doanh theo hướng minh bạch, ổn định và có khả năng dự báo. Đồng thời, phát triển mạnh hạ tầng số, hỗ trợ đổi mới sáng tạo và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực để tạo nền tảng cho việc gia tăng năng suất dài hạn.

Ngoài ra, cần xây dựng các cơ chế khuyến khích doanh nghiệp đầu tư dài hạn, đặc biệt trong các lĩnh vực công nghệ cao, sản xuất xanh và kinh tế số. Khi dòng vốn được định hướng vào các lĩnh vực có giá trị gia tăng cao, hiệu quả tăng trưởng sẽ được cải thiện rõ rệt.

* Ông LÊ PHỤNG HÀO, Chủ tịch Global AAA Consulting:

Gỡ điểm nghẽn vốn để mở không gian tăng trưởng

Điểm nghẽn lớn nhất hiện nay không phải là thiếu cơ hội, mà là thiếu cấu trúc vốn phù hợp với giai đoạn phát triển mới. Khi nền kinh tế chuyển sang các ngành có hàm lượng công nghệ cao, nhu cầu về nguồn vốn dài hạn, chi phí hợp lý ngày càng trở nên cấp thiết, trong khi hệ thống tài chính hiện tại chưa đáp ứng đầy đủ.

Giải pháp trọng tâm là TPHCM cần sớm thúc đẩy sự vận hành hiệu quả của Trung tâm Tài chính quốc tế có khả năng kết nối với các định chế quốc tế, qua đó mở rộng nguồn vốn và đa dạng hóa các công cụ tài chính. Việc phát triển các mô hình như tài chính số, ngân hàng mở, quỹ đầu tư mạo hiểm và hoạt động M&A sẽ không chỉ giúp giải bài toán vốn, mà còn tạo điều kiện để doanh nghiệp nâng cấp quy mô, đổi mới công nghệ và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

Song song đó, ở cấp độ doanh nghiệp, cần triển khai chiến lược “kiềng ba chân” để thích ứng với bối cảnh mới, gồm: số hóa nhằm nâng cao hiệu quả vận hành, xanh hóa để đáp ứng tiêu chuẩn thị trường và liên kết vùng để tối ưu chuỗi cung ứng.

* GS VŨ MINH KHƯƠNG

Trường Chính sách công Lý Quang Diệu (ĐH Quốc gia Singapore):

Tạo đột phá nguồn lực để bứt tốc dài hạn

Để đạt tăng trưởng hai con số, TPHCM cần giải được bài toán “nguồn lực quy mô lớn”, đặc biệt cho các lĩnh vực hạ tầng, năng lượng, dữ liệu và công nghệ cao. Phải thấy rằng, hạn chế hiện nay không chỉ là thiếu vốn, mà là thiếu những dự án đủ tầm để hấp thụ và dẫn dắt dòng vốn lớn.

Vì vậy, giải pháp cốt lõi không nằm ở việc tìm thêm nguồn vốn, mà là nâng chất lượng và cấu trúc dự án đầu tư. Thành phố cần xây dựng danh mục các dự án chiến lược với quy mô đủ lớn, có mô hình tài chính rõ ràng, minh bạch và khả thi, để tạo niềm tin cho nhà đầu tư trong và ngoài nước.