Tại Đối thoại hữu nghị TP.HCM 2026 diễn ra ngày 10 đến 12-9, đại diện nhiều địa phương trên thế giới đã đưa ra nhiều bài học kinh nghiệm khác nhau trong việc thúc đẩy doanh nghiệp tư nhân chịu bỏ tiền làm nghiên cứu và phát triển (R&D).
Leipzig: phía sau mỗi MOU phải có một cấu trúc
Ông Tobias David phát biểu tại phiên thảo luận - Ảnh: NGỌC ĐỨC
Chia sẻ tại phiên thảo luận về vai trò thể chế địa phương trong thúc đẩy nghiên cứu và phát triển (R&D) tư nhân, ông Tobias David - cố vấn cấp cao, nguyên Chánh Văn phòng Thị trưởng thành phố Leipzig (Đức) - nhấn mạnh các thành phố nên ghi nhớ vai trò của mình không phải là bên làm đổi mới sáng tạo.
Thay vào đó, thành phố cần tự định vị là bên kết nối và tạo điều kiện để các bên khác thực hiện. "Tạo điều kiện" ở đây, theo ông, có nghĩa là những khoản chi rất lớn từ rất sớm để thu trái ngọt nhiều năm sau.
Năm 2002, Leipzig duyệt chi hơn 50 triệu euro xây BioCity - một trung tâm công nghệ và vườn ươm doanh nghiệp công nghệ sinh học, dựng trên nền một khu hội chợ cũ giữa trung tâm, với 20.000m2 sàn văn phòng và phòng thí nghiệm.
Đến năm 2022, giải Nobel Y sinh được trao cho nhà khoa học Svante Pääbo, người làm việc tại chính khu này.
Như vậy, thành phố Leipzig đã thu về một giải Nobel từ một khoản đầu tư khổng lồ từ trước đó tròn 20 năm, bên cạnh rất nhiều thành tựu đổi mới sáng tạo khác.
Mô hình thúc đẩy R&D của đô thị này được ông David tóm gọn: thành phố kết nối; thiết chế công cung cấp hạ tầng và bài toán thực tế; doanh nghiệp đưa ra lời giải.
Ông Tobias David, cố vấn cấp cao, nguyên Chánh Văn phòng Thị trưởng TP Leipzig (Đức) - Ảnh: THANH HIỆP
Đại diện thành phố Leipzig cũng nhấn mạnh vai trò của địa phương không chỉ ở ký kết các biên bản ghi nhớ (MoU).
Ông Tobias David - cố vấn cấp cao, nguyên Chánh Văn phòng Thị trưởng thành phố Leipzig (Đức)
Công việc của một thành phố không chỉ là tạo ra quan hệ đối tác và các cuộc gặp, mà là tạo ra giao dịch. Một biên bản ghi nhớ có thể là cánh cửa dẫn tới đầu tư, nhưng phía sau nó phải có cấu trúc rõ ràng
Chia sẻ với Tuổi Trẻ, ông David cho biết cấu trúc đó cần là những thực thể, pháp nhân có tiền, có thành viên và có nhiệm vụ cụ thể.
Ý nghĩa to lớn của đối ngoại địa phương trong giai đoạn mớiĐỌC NGAY
Thành phố Leipzig hiện có văn phòng riêng trong khuôn viên một trường đại học tại TP.HCM.
"Chúng tôi cùng nhau nghiên cứu, phát triển, làm việc và chúng tôi sẽ tiếp tục thúc đẩy điều này", đại diện Leipzig khẳng định.
Đến tháng 8-2026, thành phố này lập Trung tâm Đức - Việt (German-Vietnamese Hub).
Đây là văn phòng do thành phố và bang Saxony đồng tài trợ, quy tụ doanh nghiệp, chính quyền bang, các trường đại học, phòng thương mại cùng các công ty luật và tư vấn.
Mục tiêu của trung tâm là kết nối cơ hội kinh doanh hai phía, cùng nghiên cứu phát triển rồi đưa sản phẩm ra thị trường Việt Nam hoặc châu Âu.
Kansai: tài trợ nhà nước kèm ràng buộc liên minh
Bà Keiko Murakami (giữa), Phó giám đốc phụ trách chính sách và điều phối quốc tế Cục Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp vùng Kansai, chia sẻ tại phiên thảo luận - Ảnh: BTC
Bà Keiko Murakami, Phó giám đốc phụ trách chính sách và điều phối quốc tế Cục Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp vùng Kansai, lấy ví dụ chương trình GoTech của Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản (METI). Nhà nước hỗ trợ tối đa hai phần ba chi phí R&D, phần còn lại doanh nghiệp nhỏ và vừa bắt buộc tự bỏ ra.
Đây là lựa chọn có chủ đích, không phải để tiết kiệm ngân sách. Theo bà Murakami, chính phần vốn tự có đó tạo ra tinh thần sở hữu và trách nhiệm với kết quả dự án.
Bài học thứ hai của Kansai nằm ở điều kiện đi kèm khoản tiền. Muốn nhận tài trợ GoTech, doanh nghiệp phải lập liên minh với một trường đại học hoặc viện nghiên cứu công.
Nói cách khác, Nhật Bản dùng ngân sách để ép hình thành liên kết viện - trường - doanh nghiệp, thay vì kêu gọi suông. Song song là các ưu đãi thuế cho phép khấu trừ một phần chi phí R&D.
Mắt xích còn lại là con người. Bà Murakami nhấn mạnh các địa phương cần đóng vai trò điều phối viên kết nối doanh nghiệp với đại học - một vị trí công việc thực thụ, chứ không phải một lời hiệu triệu.
Mô hình này đã có mặt tại Việt Nam: METI Kansai từng hỗ trợ phát triển đội ngũ điều phối viên tại Đồng Nai, dẫn tới việc hình thành một nhóm hiện đang chủ động xúc tiến kết nối doanh nghiệp Nhật - Việt.
Pháp: vốn quý chỉ có giữa hai nước
Tổng lãnh sự Pháp tại TP.HCM Etienne Ranaivoson trao đổi với Tuổi Trẻ bên lề Đối thoại hữu nghị - Ảnh: THANH HIỆP
Trao đổi riêng với Tuổi Trẻ, Tổng lãnh sự Pháp tại TP.HCM Etienne Ranaivoson nhấn mạnh những cầu nối khoa học, công nghệ đã có sẵn trong quan hệ hai nước.
Theo ông Ranaivoson, khoa học và đổi mới sáng tạo đang nằm ở trung tâm quan hệ hai nước.
Kênh thứ nhất là liên kết trực tiếp giữa các trường đại học hai bên. Chương trình bằng kép đào tạo kỹ sư tinh hoa giữa các trường kỹ thuật Pháp và Trường đại học Bách khoa TP.HCM được xem là trọng tâm của hợp tác khoa học song phương.
Hai bên còn có các chương trình nghiên cứu chung về phát triển bền vững và ứng phó với nguyên nhân gốc rễ của biến đổi khí hậu, cùng đội ngũ nhà nghiên cứu Pháp đang làm việc ngay tại TP.HCM.
Kênh thứ hai, được đại diện ngoại giao Pháp nhấn mạnh hơn cả, là cộng đồng người Việt và người Pháp gốc Việt làm khoa học tại Pháp.
Cộng đồng này trải từ thế hệ lớn tuổi tới lớp trẻ mới sang, trong đó có những giáo sư giảng dạy song song ở cả đại học Việt Nam lẫn đại học Pháp và là vốn quý của hai nước.
Theo ông Ranaivoson, chính con đường sự nghiệp của từng cá nhân ấy là thứ nuôi dưỡng quan hệ học thuật và khoa học giữa hai nước.