Chiều 27/11/2025, tại lễ trao Giải Báo chí Kinh tế nông nghiệp và Phát triển nông thôn lần thứ VI, nhìn những đồng nghiệp bước lên nhận giải, tôi chợt nhớ mấy năm trước mình cũng từng đứng ở đó, hồi hộp chờ kết quả.

Từ một phóng viên viết về nông nghiệp, tham gia những chuyến đi và các cuộc gặp gỡ của Câu lạc bộ, đến khi trở thành thành viên Ban Chủ nhiệm rồi tham gia chấm giải, hành trình ấy của tôi gần như song hành với một phần chặng đường của Câu lạc bộ Phóng viên Kinh tế nông nghiệp TP.HCM.

Hôm ấy cũng là dịp Câu lạc bộ kỷ niệm 15 năm chính thức thành lập. Mười lăm năm không quá dài đối với một tổ chức nghề nghiệp, nhưng đủ để những người đã đồng hành từ những ngày đầu nhận ra: từ một nhóm nhỏ phóng viên cùng theo dõi một lĩnh vực, Câu lạc bộ đã trở thành mái nhà nghề nghiệp của nhiều thế hệ nhà báo viết về nông nghiệp, nông dân và nông thôn.

Bắt đầu từ nhu cầu của người làm báo

Câu chuyện của Câu lạc bộ thực ra bắt đầu trước dấu mốc năm 2010. Năm 2007, 12 nhà báo thuộc 10 cơ quan báo chí Trung ương và TP.HCM, cùng theo dõi lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn, đã hình thành một nhóm sinh hoạt tự nguyện. Họ tìm đến nhau từ một nhu cầu rất tự nhiên của nghề báo: trao đổi thông tin, chia sẻ kinh nghiệm, hỗ trợ nhau khi tác nghiệp và cùng tìm hiểu sâu hơn về một lĩnh vực rộng lớn.

TP.HCM là đô thị lớn nhất cả nước, đồng thời là trung tâm kinh tế, thương mại quan trọng của khu vực. Trong khi đó, nông nghiệp Việt Nam đang từng bước khẳng định vị thế trên thị trường thế giới. Nhưng muốn viết về lúa gạo, phóng viên không thể chỉ ngồi ở thành phố đọc báo cáo xuất khẩu; muốn hiểu một vụ trái cây rớt giá, phải xuống vùng trồng, gặp nông dân, thương lái và doanh nghiệp. Muốn biết vì sao con tôm, con cá tra, hạt điều, hạt tiêu hay cà phê Việt Nam có thể cạnh tranh hoặc thất thế trên thị trường quốc tế, người làm báo phải đi từ ruộng vườn đến nhà máy, từ cửa khẩu đến phòng họp của cơ quan quản lý.

Những chuyến đi ấy đưa các phóng viên thuộc nhiều tòa soạn đến gần nhau hơn. Có lúc họ là đồng nghiệp, có lúc cạnh tranh về thông tin và bài vở; nhưng khi bước ra khỏi tòa soạn, họ cùng chia sẻ một câu hỏi: làm thế nào để hiểu đúng hơn những gì đang diễn ra trên đồng ruộng và trong đời sống của hàng triệu nông dân?

Từ nhu cầu ấy, một tổ chức nghề nghiệp dần thành hình.

Ngày 28/6/2010, Hội Nhà báo TP.HCM ban hành Quyết định số 12/QĐ-HNB thành lập Câu lạc bộ Phóng viên Kinh tế nông nghiệp. Ngày 21/7/2010, Câu lạc bộ chính thức ra mắt. Từ nhóm tự nguyện gồm 12 người vào năm 2007, Câu lạc bộ đã quy tụ thêm phóng viên của nhiều cơ quan báo chí tại TP.HCM và các cơ quan báo chí Trung ương có văn phòng đại diện hoặc phóng viên thường trú trên địa bàn.

Tôn chỉ hoạt động ngay từ đầu đã được xác định rõ: tạo không gian trao đổi chuyên môn, chia sẻ và hỗ trợ tác nghiệp; liên kết những người làm báo trong quá trình phản ánh các vấn đề thời sự của nông nghiệp, nông dân, nông thôn; đồng thời làm cầu nối giữa nông dân, doanh nghiệp và cơ quan quản lý nhà nước.

Sau hơn 15 năm, đó vẫn là phần cốt lõi nhất trong “ADN” của Câu lạc bộ.

Chuyên nghiệp theo cách của người viết về nông nghiệp

Nếu hỏi điều gì làm nên bản sắc của Câu lạc bộ Phóng viên Kinh tế nông nghiệp, tôi nghĩ trước hết đó là những chuyến đi thực tế. Làm báo về nông nghiệp mà xa ruộng đồng thì khó có thể viết sâu và viết đúng.

Vì vậy, những chuyến đi đến vùng nguyên liệu, hợp tác xã, trang trại, nhà máy chế biến, doanh nghiệp xuất khẩu và các địa phương có thế mạnh về nông nghiệp đã trở thành hoạt động quen thuộc của Câu lạc bộ. Các chuyến đi giúp phóng viên tiếp cận trực tiếp đời sống sản xuất và nhận diện những vấn đề đang đặt ra đối với từng ngành hàng.

Giá trị của mỗi chuyến đi không chỉ được đo bằng số bài báo đăng tải sau đó. Có những câu chuyện chỉ khi đứng giữa vườn cây, ruộng lúa hay nhà máy, người làm báo mới nhận ra khoảng cách giữa một chính sách trên giấy với thực tiễn sản xuất. Có những con số xuất khẩu rất đẹp, nhưng phía sau là nỗi lo về giá nguyên liệu, chi phí logistics và thị trường tiêu thụ. Cũng có những mô hình nhỏ bé ở một vùng quê, nếu phóng viên không tận mắt chứng kiến, có lẽ khó trở thành câu chuyện được lan tỏa rộng rãi.

Qua những hoạt động ấy, Câu lạc bộ dần trở thành điểm kết nối giữa báo chí với Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn trước đây, nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường; với ngành nông nghiệp TP.HCM và các địa phương; với hiệp hội ngành hàng, hợp tác xã và doanh nghiệp.

Bên cạnh các chuyến đi thực tế là những cuộc tọa đàm, hội thảo, gặp gỡ chuyên gia và trao đổi nghiệp vụ. Câu chuyện của nông nghiệp cũng thay đổi theo thời gian. Từ những vấn đề về sản lượng, giá cả, tiêu thụ nông sản và xây dựng nông thôn mới, người làm báo ngày nay còn phải hiểu về chuỗi giá trị, tiêu chuẩn thị trường, biến đổi khí hậu, nông nghiệp công nghệ cao, chuyển đổi số, kinh tế tuần hoàn, phát thải carbon, truy xuất nguồn gốc và các hàng rào kỹ thuật trong thương mại quốc tế.

Năm 2020, ở dấu mốc 10 năm thành lập, Câu lạc bộ có 59 nhà báo thuộc 40 cơ quan báo chí. Đến năm 2021, con số này tăng lên 64 thành viên thuộc 45 cơ quan. Đầu năm 2024, Câu lạc bộ đã quy tụ gần 70 nhà báo, phóng viên của khoảng 50 cơ quan báo chí tại TP.HCM.

Những con số ấy không chỉ cho thấy Câu lạc bộ ngày càng đông hơn mà còn thể hiện sự tiếp nối giữa nhiều thế hệ phóng viên cùng gắn bó với lĩnh vực nông nghiệp.

Một giải báo chí lớn lên cùng Câu lạc bộ

Hai năm một lần, Câu lạc bộ có một hoạt động mà nhiều thành viên chúng tôi luôn tự hào và dành tình cảm đặc biệt: Giải Báo chí Kinh tế nông nghiệp và Phát triển nông thôn.

Giải do Hội Nhà báo TP.HCM phối hợp với Văn phòng phía Nam của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường, tổ chức; Câu lạc bộ là lực lượng trực tiếp triển khai.

Giải được tổ chức lần đầu trong giai đoạn 2011–2012 và sau đó duy trì định kỳ hai năm một lần. Chỉ trong thời gian dịch COVID-19, lịch tổ chức mới phải tạm giãn. Đến năm 2020, giải đã trải qua bốn mùa, thu hút hàng trăm tác phẩm của các cơ quan báo chí khu vực phía Nam. Năm 2023 là mùa giải thứ năm. Đến năm 2025, Giải lần thứ VI đã tiếp nhận hơn 100 tác phẩm của hơn 50 cơ quan báo chí.

Cách làm báo về nông nghiệp đã thay đổi rất nhanh. Bên cạnh những bài điều tra, phóng sự và phân tích truyền thống, ngày càng xuất hiện nhiều tác phẩm long-form, e-magazine, phát thanh, truyền hình và sản phẩm báo chí đa phương tiện.

Hình thức thể hiện có thể thay đổi, nhưng yêu cầu về sự dấn thân và khả năng phát hiện vấn đề thì không thay đổi. Một tác phẩm tốt vẫn phải bắt đầu từ thực tế, từ những vấn đề của người nông dân, doanh nghiệp và nền kinh tế; phải đặt được câu hỏi, tìm ra nguyên nhân và, nếu có thể, gợi mở giải pháp.

Bởi vậy, giải báo chí không đơn thuần là nơi tôn vinh những tác phẩm xuất sắc. Giải còn tạo thêm động lực để phóng viên đi sâu vào một lĩnh vực không dễ viết và cũng không phải lúc nào cũng tạo ra những thông tin ồn ào.

Mái nhà chung của những người gắn với ruộng đồng

Trong 15 năm qua, đã có những anh chị đi trước nghỉ hưu, rời nghề báo hoặc chuyển sang lĩnh vực khác. Đồng thời, nhiều phóng viên trẻ tiếp tục gia nhập Câu lạc bộ, mang theo những cách tiếp cận và phương thức làm báo mới.

Nông nghiệp Việt Nam cũng đã đi một chặng đường dài. Nhiều mặt hàng nông sản đạt kim ngạch xuất khẩu hàng tỷ USD; Việt Nam khẳng định vị thế hàng đầu thế giới ở một số ngành hàng.

Những câu chuyện “được mùa, mất giá” vẫn còn đó, nhưng bên cạnh đã xuất hiện nhiều câu chuyện mới: nông sản Việt Nam thâm nhập những thị trường khó tính; doanh nghiệp xây dựng thương hiệu toàn cầu; nông dân sử dụng máy bay không người lái và dữ liệu số; những cánh đồng giảm phát thải; những yêu cầu ngày càng cao về môi trường và phát triển bền vững.

Người phóng viên viết về nông nghiệp cũng phải thay đổi. Nếu trước đây cần hiểu mùa vụ và thị trường, ngày nay họ còn phải biết đọc dữ liệu thương mại, hiểu tiêu chuẩn quốc tế, chính sách xanh, công nghệ và những biến động của chuỗi cung ứng toàn cầu. Nếu trước đây viết tốt là yêu cầu quan trọng nhất, thì giờ đây phóng viên còn phải biết chụp ảnh, quay phim, dựng clip, làm đồ họa và kể chuyện trên nhiều nền tảng.

Nhưng càng thay đổi, tôi càng nhận ra lý do ra đời của Câu lạc bộ từ năm 2007 vẫn còn nguyên giá trị. Những người cùng theo dõi một lĩnh vực luôn cần một không gian để gặp gỡ, học hỏi và cùng đi gần hơn với thực tế.

Với nghề, chúng tôi mong muốn đóng góp một phần nhỏ bé để lan tỏa những thông tin tích cực của ngành nông nghiệp; đưa những sản phẩm chất lượng đến gần hơn với người tiêu dùng; góp phần vì một nông thôn Việt Nam giàu có, người nông dân Việt Nam sung túc và doanh nghiệp nông nghiệp Việt Nam mạnh mẽ vươn ra thế giới.

Trong môi trường báo chí mà sau mỗi chuyến đi, phóng viên lại trở về với áp lực thời gian và công việc của tòa soạn mình, Câu lạc bộ không xóa đi sự cạnh tranh nghề nghiệp. Nhưng Câu lạc bộ tạo nên một điều khác: tình đồng nghiệp.

Một chuyến xe rồi sẽ kết thúc, một cuộc tọa đàm rồi cũng khép lại, một mùa giải báo chí sẽ có những người bước lên bục nhận giải. Nhưng những mối quan hệ nghề nghiệp, những nguồn tin được mở ra, kiến thức tích lũy qua từng chuyến đi và tình bạn giữa những người làm báo vẫn còn ở lại.

Từ 12 phóng viên của năm 2007 đến một câu lạc bộ với nhiều thế hệ thành viên hôm nay, hành trình ấy được tạo nên từ những điều giản dị như vậy.

Và nếu phải nói ngắn gọn nhất về Câu lạc bộ Phóng viên Kinh tế nông nghiệp, tôi vẫn muốn gọi đó là mái nhà của những người làm báo luôn tìm đường trở về với ruộng đồng, với người nông dân và với những chuyển động thực sự của nền kinh tế nông nghiệp Việt Nam.